O nadpłacie kredytu hipotecznego napisano wszystko. O nadpłacie gotówkowego prawie nic — a to właśnie tutaj przepisy są dla konsumenta korzystniejsze, bo poza niezapłaconymi odsetkami odzyskujesz też część prowizji. Ten drugi zwrot bywa pomijany w rozliczeniach i to on jest w tym tekście najważniejszy.
Dwa zyski zamiast jednego
Przy kredycie hipotecznym nadpłata daje jedno: odsetki, których nie zapłacisz. Przy kredycie konsumenckim — a gotówkowy nim jest — dochodzi drugie źródło: proporcjonalne obniżenie całkowitego kosztu kredytu, obejmujące prowizję i inne opłaty początkowe.
Że dotyczy to również prowizji, przesądził Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 11 września 2019 r. (sprawa C-383/18, znana jako Lexitor). Wcześniej banki twierdziły, że obniżeniu podlegają tylko koszty rozłożone w czasie, czyli odsetki. Dziś ten spór jest zamknięty.
Rachunek na konkretnych liczbach
Kredyt gotówkowy 40 000 zł na 60 miesięcy, oprocentowanie 12,49%, prowizja 5% doliczona do kapitału:
| Pozycja | Wartość |
|---|---|
| prowizja | 2 000 zł |
| kapitał kredytu (z prowizją) | 42 000 zł |
| rata | 945 zł |
| odsetki w całym okresie | 14 682 zł |
| RRSO | 15,70% |
Teraz nadpłacasz 10 000 zł w 24. miesiącu, wybierając skrócenie okresu. Kredyt kończy się w 46. miesiącu zamiast w 60.
| Co odzyskujesz | Kwota |
|---|---|
| niezapłacone odsetki | 3 536 zł |
| proporcjonalny zwrot prowizji (14 z 60 miesięcy) | 467 zł |
| razem | 4 003 zł |
Zwrot prowizji to tutaj dodatkowe 13% korzyści ponad samą oszczędność na odsetkach. Przy wyższej prowizji — a bywają dwucyfrowe — ta proporcja rośnie znacząco.
Zwrot liczy się od momentu całkowitej spłaty: dopiero wtedy wiadomo, o ile skrócił się okres obowiązywania umowy. Nadpłata częściowa przybliża ten moment, ale rozliczenie prowizji następuje przy zamknięciu kredytu.
Ile bank może policzyć za wcześniejszą spłatę
Prawo do spłaty przed terminem masz w każdym czasie i bank nie może go ograniczyć (art. 48). Może natomiast — w wąskich warunkach — zastrzec prowizję za taką spłatę (art. 50):
- opłata jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy spłata przypada na okres stałego oprocentowania i spełnione są pozostałe ustawowe warunki,
- nie może przekroczyć 1% spłacanej części kredytu, jeśli do umówionego terminu zostało więcej niż rok,
- nie może przekroczyć 0,5%, jeśli zostało rok lub mniej,
- nie może być wyższa niż odsetki, które zapłaciłbyś w okresie między wcześniejszą spłatą a końcem umowy.
Sprawdź w umowie, czy taka opłata w ogóle została zastrzeżona — w wielu kredytach gotówkowych ze zmiennym oprocentowaniem po prostu jej nie ma.
Jak to zrobić krok po kroku
- Sprawdź w umowie dwie rzeczy: czy zastrzeżono prowizję za wcześniejszą spłatę oraz jak bank zalicza nadpłatę — na kapitał czy na kolejne raty. To musi być kapitał, inaczej nie oszczędzasz nic.
- Zgłoś dyspozycję na piśmie albo w bankowości elektronicznej, wskazując wprost: nadpłata ma pomniejszyć kapitał, a okres ma zostać skrócony. Bez tej dyspozycji bank częściej domyślnie obniża ratę.
- Poproś o nowy harmonogram i porównaj go z poprzednim. To jedyny sposób, żeby sprawdzić, czy zaliczenie przebiegło zgodnie z dyspozycją.
- Przy całkowitej spłacie policz zwrot prowizji sam: prowizja × (liczba miesięcy skrócenia ÷ pierwotna liczba miesięcy). W naszym przykładzie 2 000 zł × 14/60 = 467 zł.
- Jeśli zwrot nie przyjdzie — złóż pisemne wezwanie, powołując się na art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim. Dalsze kroki i wzór rozumowania opisaliśmy w tekście o zwrocie prowizji przy wcześniejszej spłacie.
Kiedy nadpłata gotówkowego nie ma sensu
Rzadko, ale zdarza się. Trzy sytuacje warte sprawdzenia:
- Nie masz poduszki bezpieczeństwa. Nadpłaconych pieniędzy nie wyjmiesz z powrotem. Najpierw rezerwa na kilka miesięcy życia, potem nadpłata.
- Masz droższy dług. Karta kredytowa albo limit w koncie potrafią kosztować dwa razy tyle co gotówkowy. Kolejność jest zawsze ta sama: najdroższy dług pierwszy.
- Zostało kilka ostatnich rat. W racie annuitetowej odsetki są skoncentrowane na początku, więc na końcu spłacasz już niemal sam kapitał i nie ma czego oszczędzać — ten sam mechanizm opisaliśmy przy hipotece.
Policz RRSO i całkowity koszt swojego kredytu gotówkowego — z prowizją kredytowaną i płaconą z góry.
Otwórz kalkulator →Podsumowanie: nadpłata kredytu gotówkowego daje dwa zwroty — odsetki i proporcjonalną część prowizji — a prawo do niej masz w każdym czasie. W naszym poglądowym przykładzie to 4 003 zł na kredycie 40 tys. zł. Zażądaj skrócenia okresu, zachowaj nowy harmonogram i sprawdź rozliczenie prowizji przy zamknięciu umowy.